Projectendatabase onderwijsonderzoek

Welkom in de projectendatabase onderwijsonderzoek van het NRO. In deze database vindt u alle onderzoeksprojecten van het NRO, aangevuld met onderzoeksprojecten van andere organisaties. Meer informatie over deze database.

Schooltaal en woordenschat in taalonderwijs op de basisschool

Titel
Goed oefenen is een kunst: leerstrategieën voor effectief woordenschatonderwijs
Onderwijssectori
De sector waar het project zich op focust. Een project kan op meerdere sectoren betrekking hebben.
basisonderwijs
Thema
Domeinspecifieke aspecten van onderwijs en vakdidactiek - lezen en schrijven, Onderwijsontwerp en curriculumontwikkeling
Organisatiei
Door welke organisatie wordt het project uitgezet. NB: dit is niet per definitie hetzelfde als de instelling van uitvoering.
NRO
Instelling projectleider
Open Universiteit
Naam projectleider
Dr. G. Camp
Statusi
Indicator of het project reeds afgerond, lopend, of nog aankomend is.
Afgerond
Looptijd
1-6-2014 t/m 30-9-2015
Programma
Projectnummer
405-14-512

Geheugenstrategieën helpen bij het aanleren van kleuterwoordenschat en bij schooltaal

Spreiding van oefenmomenten en het ophalen van woorden uit het geheugen helpen bij het leren van nieuwe woorden op de basisschool. Als kleuters nieuwe woordenschat leren blijkt het effectiever te zijn als de leerkracht deze woorden laat ophalen uit het geheugen dan als de leerkracht de woorden uitlegt of als ze spelletjes spelen met de nieuwe woorden. Tevens onthouden kinderen uit de middenbouw schooltaalwoorden beter als het oefenen met nieuwe schooltaalwoorden gespreid wordt over tien dagen dan wanneer de oefeningen één dag na de eerste kennismaking plaatsvinden.

Woordenschat is een belangrijke voorspeller van de prestaties van leerlingen in het basisonderwijs. Er is behoefte aan effectieve leerstrategieën om de vroege
woordenschatontwikkeling bij kleuters en de ontwikkeling van schooltaal bij kinderen uit de middenbouw te stimuleren. Daarom zijn de geheugenstrategieën ‘niet opnieuw bestuderen maar ophalen uit het geheugen’ en ‘niet stampen maar spreiden’ onderzocht in de basisschoolpraktijk door een consortium van de Open Universiteit, Universiteit Maastricht, Erasmus Universiteit Rotterdam en Stichting BOOR.

Niet opnieuw bestuderen maar ophalen uit het geheugen

De eerste vraag die centraal stond was hoe kleuters zo effectief mogelijk nieuwe concrete woorden konden leren. Om deze vraag te beantwoorden hebben leerkrachten kinderen op verschillende manieren met nieuwe woorden laten oefenen. In één type oefening lieten de leerkrachten plaatjes zien van de woorden en gaven zij een steeds weer terugkerende beschrijving van het woord. In een ander type oefening deden de kinderen verschillende spelletjes met de woorden (bijvoorbeeld memory met plaatjes van de woorden). In een laatste type oefening benoemden de kinderen de woorden individueel bij het zien van een plaatje. Tijdens de eindtoets bleek dat de kleuters  de plaatjes die ze zelf hadden benoemd, het beste hadden onthouden. Voor kleuters is het dus goed om woorden op te halen uit het geheugen.

Niet stampen maar spreiden

De tweede vraag die centraal stond was hoe leerlingen uit de middenbouw zo effectief mogelijk schooltaalwoorden konden leren. Om deze vraag te beantwoorden hebben leerkrachten uit groepen 4 en 5 twee weken lang nieuwe schooltaalwoorden aangeboden. De helft van deze woorden werd op dag 1 klassikaal besproken met de leerlingen en op dag 2 in twee opgaven geoefend. De andere helft werd op dag 1 of 2 besproken met de leerlingen, op dag 4 geoefend en vervolgens op dag 10 nog een keer geoefend. Tijdens de eindtoets bleek dat de kinderen de woorden die ze gespreid hadden geoefend, het beste hadden onthouden. Het is dus goed om het oefenen met nieuwe schooltaalwoorden te spreiden over de tijd.

Aanbevelingen

Leerkrachten kunnen het beste kleuters stimuleren om actief nieuwe betekenissen/woorden op te halen. Zo kan de leerkracht de kinderen individueel vragen
om een plaatje te benoemen of om een woord uit te leggen. Het geven van feedback is hierbij heel belangrijk. Het ophalen van de woorden uit het geheugen helpt om de lesstof te laten beklijven.

Als leerkrachten kinderen schooltaalwoorden willen leren, kunnen zij het beste de herhaling van deze woorden spreiden over de tijd. Ook bij een nieuw thema is het goed om nog eens terug te grijpen op de betekenis van een ‘oud’ schooltaalwoord. Het steeds weer kort herhalen van de lesstof helpt om de lesstof te laten beklijven in het geheugen.

Over het onderzoek

Dit onderzoek is een van de kortlopende onderzoeken rond ‘Vakdidactiek in relatie tot taal en tot rekenen/wiskunde’ gefinancierd door NRO.

Relevante link(s)

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.