Projectendatabase onderwijsonderzoek

Welkom in de projectendatabase onderwijsonderzoek van het NRO. In deze database vindt u alle onderzoeksprojecten van het NRO, aangevuld met onderzoeksprojecten van andere organisaties. Meer informatie over deze database.

Toekomstgericht onderwijs: vormgeving en resultaten voor verschillende groepen leerlingen

Projectnummer
405-15-544
Titel
Toekomstgericht onderwijs: vormgeving en resultaten voor verschillende groepen leerlingen
Programma
Organisatie
NRO
Looptijd
1-9-2015 t/m 1-4-2019
Onderwijssector
vo
Thema
Differentiatie en omgaan met verschillen, Onderwijsontwerp en curriculumontwikkeling, Succesfactoren van onderwijsvernieuwing
Status
Afgerond

Toekomstgericht onderwijs zichtbaar maken: wat houdt het in de praktijk in?

In het voortgezet onderwijs streven scholen die werken vanuit een innovatief onderwijsconcept ernaar leerlingen betekenisvol onderwijs te bieden. Zij lopen bovendien voorop in het vinden van oplossingen voor uitdagingen als het ontwikkelen van '21e-eeuwse vaardigheden', het motiveren van leerlingen en rekening houden met individuele verschillen. De oplossingen die deze scholen vinden, zijn vaak echter weinig toegankelijk voor andere scholen. Ook hebben zij moeite hun opbrengsten in het niet-cognitieve domein zichtbaar te maken. In het project "Toekomstgericht onderwijs" zijn daarom tien scholen voor voortgezet onderwijs samen met onderzoekers aan de slag gegaan om zowel die oplossingen als die resultaten zichtbaar te maken. Zes van de tien scholen zijn innovatieve scholen (scholen met een integraal vernieuwend concept). De overige vier scholen zijn innoverende scholen, die op deelterreinen bezig zijn met vernieuwingen. De focus is gelegd op het werken aan en meten van andere dan traditionele onderwijsdoelen.

Doelen en werkwijzen van innovatieve en innoverende VO-scholen

Eerst is verkend en beschreven wat de scholen zoal doen aan en verstaan onder 'andere doelen'. We identificeerden zes soorten doelen die gemeenschappelijk waren: persoonsvorming, maatschappelijke bewustwording, kritisch denken, creativiteit, zelfsturing en samenwerken. Alle scholen maakten een 'zelfportret' over hoe zij aan deze doelen werken binnen hun onderwijsconcept. Deze werden aangevuld met portretten van nog zes innovatieve scholen om een breder beeld te krijgen. Duidelijk werd dat werken aan andere doelen een meervoudig proces is: het heeft gevolgen voor de inrichting van het curriculum, voor de didactische aanpak, voor het pedagogisch handelen en voor de organisatie van de school. Dat kost veel tijd, creativiteit en energie, en het vergt veel van docenten. Vernieuwen is nooit af, zo is gebleken, en kent vaak een cyclisch verloop (perioden van meer en minder vernieuwende fasen wisselen elkaar af). Ook is het een kunst om in evenwicht te blijven met eisen en verwachtingen vanuit de omgeving (ouders, inspectie). Scholen hebben daar verschillende oplossingen voor gevonden.

Werken aan zelfsturing, creativiteit, kritisch denken en verantwoordelijkheid

Vervolgens hebben alle deelnemende scholen met behulp van ontwerponderzoek een interventie onderzocht voor het werken aan een of meer 'andere doelen' die relevant waren voor hun eigen school. De scholen richtten hun onderzoeken op de doelen zelfsturing, creativiteit, kritisch denken en verantwoordelijkheid. Daarbij werd ook aandacht besteed aan strategieën om tegemoet te komen aan differentiële leerbehoeften. De onderzochte interventies varieerden van coaching van leerlingen tot teamteaching en het werken met bijzondere vakken. In het kader van de onderzoeken werden diverse handreikingen voor docenten ontwikkeld. Het succes van de interventies varieerde, maar het onderzoeksproces was op alle scholen leerzaam. ​

Resultaten van toekomstgericht onderwijs

Parallel hieraan hebben we ons gericht op het meetbaar maken van 'andere doelen' (die we ook wel toekomstgerichte doelen noemen). Een belangrijke vraag hierbij was of de innovatieve scholen er beter in slagen om deze onderwijsdoelen te realiseren dan de innoverende scholen en/of scholen die niet met dergelijke innovaties bezig zijn (reguliere scholen). Om hier zicht op te krijgen is bij 1063 leerlingen van vijftien innovatieve, innoverende en reguliere scholen een vragenlijst afgenomen over hun vaardigheden passend bij deze doelen en over de aandacht die hun school daaraan besteedt. Ook zijn toetsresultaten taal en rekenen verzameld, om te kunnen nagaan of werken aan andere doelen wel/niet ten koste gaat van werken aan traditionele doelen. Op innovatieve scholen bleken leerlingen meer aandacht te ervaren voor toekomstgerichte doelen dan op andere scholen. Er waren geen verschillen tussen innovatieve en andere scholen in door leerlingen gerapporteerde vaardigheden, noch in toetsresultaten.

Publicaties:

Projectleider

Naam projectleider
Instelling projectleider
Drs. G. Ledoux
Universiteit van Amsterdam
Relevante link(s)

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.