Projectendatabase onderwijsonderzoek

Welkom in de projectendatabase onderwijsonderzoek van het NRO. In deze database vindt u alle onderzoeksprojecten van het NRO, aangevuld met onderzoeksprojecten van andere organisaties. Meer informatie over deze database.

Evaluatie en planning van lees-leertrajecten: een dynamisch perspectief

Titel
Evaluatie en planning van lees-leertrajecten: een dynamisch perspectief
Onderwijssectori
De sector waar het project zich op focust. Een project kan op meerdere sectoren betrekking hebben.
basisonderwijs
Thema
Domeinspecifieke aspecten van onderwijs en vakdidactiek - lezen en schrijven, ICT en onderwijs, Toetsen en beoordelen
Organisatiei
Door welke organisatie wordt het project uitgezet. NB: dit is niet per definitie hetzelfde als de instelling van uitvoering.
NRO
Instelling projectleider
Radboud Universiteit Nijmegen
Statusi
Indicator of het project reeds afgerond, lopend, of nog aankomend is.
Afgerond
Looptijd
1-1-2016 t/m 31-12-2019
Programma
Projectnummer
405-15-548

Leerlingen vinden begrijpend lezen vaak maar saai. En voor leraren is het een hele klus om de ontwikkeling van begrijpend lezen te stimuleren. Om passend begrijpend leesonderwijs te bieden, moet je naast het leesniveau ook weten hóe leerlingen lezen. Begrijpend leestoetsen geven die informatie meestal niet. Mede op basis van financiering van NRO, Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek, is naar een oplossing onderzocht. Met de onderwijspraktijk is een lessenserie, een professionaliseringsmodule en een prototype toets ontwikkeld om lees-leertrajecten te plannen én evalueren in de midden- en bovenbouw van het basisonderwijs. 

Het praktijkgerichte onderzoek laat positieve resultaten zien. Leraren krijgen met de toets beter zicht op de verschillende vaardigheden die bij begrijpend lezen een belangrijke rol spelen. Leerlingen kunnen aan de hand van verschillende leesleerprofielen getypeerd worden. Op basis daarvan kunnen leraren kiezen voor een passend lees-leertraject. De wijze waarop hier concreet invulling aan gegeven kan worden maakt deel uit van een professionaliseringsmodule. Het is van belang dat leraren kritisch kijken naar de leesles en aanpassingen doen om recht te doen aan verschillen tussen leerlingen. Met lesvoorbeelden en werkvormen hebben leraren hier handvatten voor gekregen.

Leesbegrip in beeld

De vaardigheid in leesbegrip tussen leerlingen kan sterk uiteenlopen en de mogelijke verklaringen zijn al even divers. Om beter zicht te krijgen op leesbegrip is een prototype toets ontwikkeld waarmee de leesvaardigheid op woord-, zins- en tekstniveau in samenhang in kaart wordt gebracht. Met een reeks korte teksten die leerlingen gedurende een aantal weken te lezen krijgen, kan worden nagegaan of de leerlingen:

  • de belangrijkste woorden in de tekst kunnen decoderen
  • de betekenis van de woorden kennen
  • relaties tussen opeenvolgende zinnen en tekstdelen kunnen leggen, en
  • de centrale boodschap van de tekst begrijpen

Leerlingen kunnen de opdrachten zelfstandig op een tablet maken tijdens de leesles. Een digitale leesinstructeur kan hints geven als dat nodig is. 

Leesleerprofielen

Met behulp van de opdrachten uit de toets worden verschillen tussen lezers zichtbaar. Er zijn vijf leesleerprofielen te onderscheiden:

  1. Woordbeeld. Het technisch lezen kost zoveel inspanning, dat leerlingen niet aan begrijpen toekomen.
  2. Woordenschat. De woordenschat van leerlingen met dit profiel is ontoereikend om de tekst te kunnen snappen.
  3. Verbanden. Deze leerlingen doorzien het verband tussen zinnen en tekstdelen niet, waardoor de boodschap van de tekst hen ontgaat.
  4. Woordenschat & Verbanden. Combinatie van 2) en 3).
  5. Harmonisch. Bij deze leerlingen ontwikkelen de deelvaardigheden van lezen zich in ongeveer hetzelfde tempo. Expliciete sterktes en zwaktes zijn er niet. 

Oefenen op maat 

Leerlingen hebben baat bij oefenen op maat. Leerlingen met het eerste leesleerprofiel kunnen een tekst beter begrijpen als zij geholpen worden met de woordherkenning. De leraar kan de tekst eerst voorlezen en dan samen lezen met de leerling, zodat deze daarna zelf de tekst vloeiend kan lezen. Leerlingen met leesprofiel 2 kunnen profiteren van woordposters en woordschema's tijdens het lezen. Visualisering kan ook leerlingen uit leesleerprofiel 3 steun bieden. De inhoud van de tekst kan aan de hand van een tijdlijn of oorzaak-gevolgschema worden weergegeven. Bij een gecombineerd of harmonisch profiel is een combinatie van oefeningen aan te bevelen. Door in de leeslessen en andere lessen te starten vanuit het leesleerprofiel en daar de instructie op aan te passen worden leerlingen sneller beter in lezen.

Over het onderzoek

Het onderzoek naar het plannen en evalueren van lees-leertrajecten is met (mede)financiering van NRO, Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek, uitgevoerd door Radboud Universiteit, Cito, Expertisecentrum Nederlands en Kennisinstituut voor Taalontwikkeling Amsterdam. In het onderzoek is nauw samengewerkt met de scholen van Samenwerkingsstichting Kans & Kleur. 

Relevante link(s)

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.