Onderzoek in academische opleidingsscholen (AOS)

Projectnummer
405-15-721
Titel
Onderzoek in academische opleidingsscholen
Programma
Organisatie
NRO
Looptijd
1-9-2015 t/m 30-11-2016
Onderwijssector
basisonderwijs, vo, mbo, hbo, wo
Thema
Leren en onderwijzen
Status
Afgerond

Onderzoek in academische opleidingsscholen. Overzichtsstudie

Tien jaar na de officiële start van de eerste Academische opleidingsscholen (AOS-en) in 2005, staat de vraag centraal of de verbinding tussen onderwijspraktijk, opleiden en onderzoek inderdaad leidt tot krachtige gedragen innovaties in de huidige 33 AOS-en (16 PO, 16 VO en 1 MBO). Met financiering van het NRO is daarom een overzichtsstudie uitgevoerd met als doel een beeld te geven van de kenmerken, organisatie- en onderzoeksprocessen én beoogde en behaalde opbrengsten van praktijkonderzoek in AOS-en. De onderzoeksvraag luidt: Hoe wordt in de AOS-en via praktijkonderzoek bijgedragen aan de professionele ontwikkeling van leraren en aan schoolontwikkeling?

In deze reviewstudie is na een literatuurstudie gestart met het interviewen van coördinatoren van in totaal 29 AOS-en. Vervolgens is met behulp van 20 casestudies geanalyseerd op welke wijze deze onderzoeken bijdragen aan schoolontwikkeling.

In het algemeen kan worden geconcludeerd dat de AOS-en er steeds beter in slagen duurzame samenwerkingsrelaties te ontwikkelen met elkaar en met de lerarenopleidingen. Deze samenwerking leidt tot mooie voorbeelden van praktijkonderzoek in de school, die bijna allemaal impact op de professionele ontwikkeling van leraren èn op schoolontwikkeling hebben. Dat wil zeggen dat deze onderzoeken, dankzij de grote betrokkenheid van leraren en schoolleiding, hebben geleid tot daadwerkelijke verandering van leraargedrag in de scholen. Deze opbrengsten sluiten aan bij de visie en doelen die AOS-en formuleren waarin zowel de professionele ontwikkeling als schoolontwikkeling centraal staan. Tegelijk moet geconstateerd worden dat er heel veel diversiteit is wat betreft de organisatie van praktijkonderzoek en de opbrengsten, zowel binnen als tussen AOS-en. Elke AOS heeft een eigen werkwijze ontwikkeld, die aansluit bij de gebruiken en behoeften van de eigen scholen en opleidingen. Ook de opbrengsten die ze rapporteren laten een grote diversiteit en rijkheid zien. In de literatuur wordt, op basis van (kleinschalig) eerder onderzoek, een aantal voorwaarden voor impact onderscheiden: kwaliteit van praktijkonderzoek, draagvlak en eigenaarschap, bruikbare resultaten en oog voor implementatie, cultuur gericht op leren, transparantie en vertrouwen en de rol van de schoolleiding. De praktijkvoorbeelden bevestigen dat deze voorwaarden van belang zijn voor de impact die praktijkonderzoek heeft op schoolontwikkeling. Met name het draagvlak en eigenaarschap bij collega’s, waar veel energie in wordt gestoken, en de ondersteunende rol van de schoolleiding, blijken cruciaal.

Uit de voorbeelden blijkt ook dat het niet altijd eenvoudig is om praktijkonderzoek tegelijk te benutten voor het opleiden van studenten en voor professionele ontwikkeling van leraren en schoolontwikkeling. De scholen bij wie dit succesvol verloopt, slagen erin vraagstukken waar leraren tegenaan lopen, te koppelen aan schoolontwikkelingsvraagstukken en maken dankzij het praktijkonderzoek, meer onderbouwde keuzes, waarvoor draagvlak en eigenaarschap is gecreëerd. Tegelijk blijkt uit dit onderzoek dat deze vorm van het realiseren van schoolontwikkeling met behulp van praktijkonderzoek nog (lang) niet geborgd is in alle AOS-en en niet in alle scholen binnen elke AOS. Het betreft een cultuuromslag die veel tijd vraagt en die geborgd moet worden in zowel de organisatie als de cultuur van de school.

Relevantie voor de onderwijspraktijk en/of het onderwijsbeleid

Deze studie laat vanuit literatuur en praktijkvoorbeelden zien welke condities rondom praktijkonderzoek in de school ervoor zorgen dat het onderzoek in de school impact kan hebben op zowel professionele ontwikkeling van leraren als schoolontwikkeling. Dat betekent dat scholen en samenwerkingsverbanden deze studie kunnen gebruiken om de eigen organisatie van praktijkonderzoek in de school eens onder de loep te nemen om te bekijken wat ze zouden kunnen doen om de impact te vergroten.

Daarnaast laat deze studie zien welke waardevolle bijdrage praktijkonderzoek in de school kan hebben voor de samenwerking tussen scholen en lerarenopleiding, voor professionalisering in scholen en planmatige schoolontwikkeling. Tegelijk blijkt echter dat het tijd en ruimte kost om dit duurzaam in de organisatie te verankeren. Dat betekent dat het aan te bevelen is om praktijkonderzoek in de school te blijven stimuleren en faciliteren zodat de Academische Opleidingsscholen, maar ook andere scholen, de kans krijgen om een onderzoekende cultuur te ontwikkelen en te kunnen borgen.

Een belangrijk nevendoel van dit onderzoek was om de AOS-en van elkaar te laten leren, door het beschrijven van inspirerende voorbeelden, door de ontwikkeling van posters en door het organiseren van dialoog in twee conferenties, naar aanleiding van het onderzoek.

Zie ook:

Projectleider

Naam projectleider
Instelling projectleider
Dr. A.A. Ros
Fontys Hogeschool
Relevante link(s)

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.