Projectendatabase onderwijsonderzoek

Welkom in de projectendatabase onderwijsonderzoek van het NRO. In deze database vindt u alle onderzoeksprojecten van het NRO, aangevuld met onderzoeksprojecten van andere organisaties. Meer informatie over deze database.

Interpersoonlijk perspectief op de ontwikkeling van expertise van leraren

Titel
Development of teacher competence throughout the professional career: an interpersonal perspective
Onderwijssectori
De sector waar het project zich op focust. Een project kan op meerdere sectoren betrekking hebben.
vo
Thema
Opleiden en professionalisering van leraren
Organisatiei
Door welke organisatie wordt het project uitgezet. NB: dit is niet per definitie hetzelfde als de instelling van uitvoering.
NRO
Instelling projectleider
Universiteit Utrecht
Naam projectleider
Prof. dr. J.M.G. Brekelmans
Statusi
Indicator of het project reeds afgerond, lopend, of nog aankomend is.
Afgerond
Looptijd
1-9-2009 t/m 7-6-2015
Programma
Samenhangende onderzoeksprojecten
Projectnummer
411-07-360

Hoe ontwikkelt de expertise van docenten om een goede relatie met leerlingen te onderhouden zich gedurende de loopbaan? In drie samenhangende onderzoeksprojecten zijn drie belangrijke aspecten van expertise, namelijk identiteit, kennis over docent-leerling relaties, en het gedrag in de klas in kaart gebracht. Docenten met verschillende ervaringsniveaus (1-3 jaar, 8-10 jaar, en meer dan 20 jaar) zijn gedurende drie jaar gevolgd. Ook is de ontwikkeling van de expertise in verband gebracht met persoonlijke kenmerken, arbeidssatisfactie en burn-out van docenten.

Tekort aan docenten

In het Nederlandse Voortgezet Onderwijs is er in bepaalde vakken een tekort aan docenten. Dit wordt enerzijds veroorzaakt doordat er weinig instroom is van nieuwe docenten terwijl de ‘oude garde’ de komende jaren pensioneert, anderzijds wordt dit tekort veroorzaakt doordat leraren het onderwijs verlaten. Deze groep docenten is veelal minder tevreden over hun baan in het onderwijs.

Goed klasklimaat belangrijk

Uit eerder onderzoek is gebleken dat docenten meer plezier in hun werk hebben als het klasklimaat goed is. De kwaliteit van het klasklimaat is ook voor leerlingen belangrijk vanwege de bijdrage die het levert aan de leeropbrengsten van de leerlingen.

Interpersoonlijke expertise van docenten

Voor een goed klasklimaat is de relatie van de docent met de leerlingen een bepalende factor (evenals de relatie tussen leerlingen onderling). Voor een goede relatie met leerlingen hebben docenten expertise nodig. In dit aandachtsgebied wordt de ontwikkeling van deze interpersoonlijke expertise in verschillende fasen van de loopbaan van docenten bestudeerd.
Expertise wordt gedefinieerd aan de hand van drie aspecten, te weten: kennis, gedrag, en professionele identiteit. In elk van de drie deelprojecten waaruit het aandachtsgebied bestaat, staat een van de drie expertise-aspecten centraal.

Onderzoek in de dagelijkse onderwijspraktijk

Drie jaar lang worden docenten met een verschillend ervaringsniveau (1-3 jaar, 8-10 jaar, en meer dan 20 jaar) gevolgd. Gebaseerd op de principes van de dynamische systeem theorie zullen kennis, identiteit, en gedrag onderzocht worden op twee tijdniveaus die aan elkaar gerelateerd worden: de ontwikkeling op een moment-tot-moment (micro-, dagelijks) niveau en de ontwikkeling op een lange termijn (macro-, jaarlijks) niveau. Daardoor kan duidelijk worden hoe het denken en handelen in de dagelijkse onderwijspraktijk bijdraagt aan de ontwikkeling van bekwaamheden bij docenten, maar ook hoe deze bekwaamheden de dagelijkse onderwijspraktijk bepalen. In het onderzoek wordt de ontwikkeling van de expertise van docenten ook gekoppeld aan een aantal organisatiekenmerken, persoonlijke kenmerken, arbeidssatisfactie en eventuele burnout van docenten.

Het aandachtsgebied omvat drie deelprojecten.

  • Het Kennis-deelproject richt zich op de ontwikkeling van de interpersoonlijke kennis van docenten. Daarbij gaat het om de kennis die gebruikt wordt tijdens het lesgeven (kennis op microniveau) en de kennis die docenten hebben over klassensituaties in het algemeen (kennis op macroniveau). Centraal staat de vraag hoe de “relational schemas” die geactiveerd worden tijdens het lesgeven zich verhouden tot (de ontwikkeling van) meer algemeen cognitieve vaardigheden zoals het kunnen overzien van onbekende of problematische klassensituaties.
  • Het Identiteit-deelproject richt zich op de ontwikkeling van de professionele identiteit van docenten gedurende de beroepsloopbaan. Bij het microniveau van identiteit gaat het om de eerste inschatting en (affectieve) waardering van een specifieke gebeurtenis in een les. Het macroniveau richt zich op de discrepantie tussen de door de docent gewenste interpersoonlijke expertise en de hoe de eigen actuele expertise wordt gezien.
  • Het Gedrag-deelproject richt zich op de ontwikkeling van het interpersoonlijke gedrag gedurende de loopbaan. Bij het gedrag op microniveau gaat het om de mate waarin docenten structuur en warmte aanbrengen in de interacties tussen docenten en leerlingen in de dagelijkse onderwijspraktijk. Op macroniveau gaat het bij het gedragsaspect van de interpersoonlijke expertise om de relatie tussen de docent en de leerlingen zoals die wordt ervaren door leerlingen (interpersoonlijk gedragsprofiel).
Relevante link(s)
Gerelateerde projecten

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.