Projectendatabase onderwijsonderzoek

Welkom in de projectendatabase onderwijsonderzoek van het NRO. In deze database vindt u alle onderzoeksprojecten van het NRO, aangevuld met onderzoeksprojecten van andere organisaties. Meer informatie over deze database.

Toegesneden instructievormen bij rekenonderwijs op (speciaal) basisonderwijs

Titel
Every child deserves differentiated (special) math education
Onderwijssectori
De sector waar het project zich op focust. Een project kan op meerdere sectoren betrekking hebben.
basisonderwijs
Thema
Domeinspecifieke aspecten van onderwijs en vakdidactiek - rekenen en wiskunde, Leren en onderwijzen
Organisatiei
Door welke organisatie wordt het project uitgezet. NB: dit is niet per definitie hetzelfde als de instelling van uitvoering.
NRO
Instelling projectleider
Universiteit Utrecht
Naam projectleider
Prof. dr. J.E.H. van Luit
Statusi
Indicator of het project reeds afgerond, lopend, of nog aankomend is.
Afgerond
Looptijd
1-9-2011 t/m 31-1-2016
Programma
Projectnummer
411-10-753

Differentiatie kan rekenprestaties van leerlingen verbeteren, maar is geen wondermiddel. Wanneer leerkrachten hun onderwijs afstemmen op verschillende onderwijsbehoeften, heeft dit positieve effecten op de rekenvaardigheden van alle leerlingen. Nascholing kan leerkrachten helpen bij het toepassen van differentiatie maar vraagt een langdurige investering van alle betrokkenen, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit Utrecht.

Wanneer leerkrachten een intensief nascholingstraject voor differentiatie volgen, heeft dit zichtbare effecten op zowel de leerkracht als de leerling. Leerkrachten laten meer differentiatiegedrag zien tijdens de rekenles. Leerlingen laten een grotere groei in rekenvaardigheid zien.

Differentiatie vraagt om een systematische werkwijze

Leerkrachten kunnen differentiatie organiseren door drie flexibele subgroepen binnen hun klas te vormen. Leerlingen in de basisgroep behalen gemiddelde rekenprestaties en hebben (nu) geen extra instructie of verdieping nodig. Leerlingen in de intensieve groep hebben (tijdelijk) meer moeite met de rekenstof en hebben daarom extra instructie en/of begeleiding nodig. Leerlingen in de gevorderde groep hebben extra verdieping en uitdaging nodig. De leerkracht stemt vervolgens de doelen, instructie en verwerking af op de verschillende onderwijsbehoeften tussen (en binnen) deze groepen.

Differentiatie door de leerkracht

Leerkrachten stemmen hun rekenonderwijs al regelmatig af op de leerlingen die moeite hebben met rekenen. Wel valt er nog winst te behalen in kwaliteit van differentiatie door specifieker af te stemmen op vastgestelde onderwijsbehoeften. Voor gevorderde leerlingen worden verwerkingsopdrachten vaak al wel aangepast om meer uitdaging te bieden, maar specifieke instructie of begeleiding komt minder voor. Twee jaar na de start van het nascholingstraject zijn leerkrachten beter in staat om het onderwijs af te stemmen op de behoeften van gevorderde leerlingen.

Alle leerlingen kunnen profiteren van differentiatie

Het nascholingstraject kan de rekenprestaties bevorderen, maar dit is niet altijd het geval. Wanneer het nascholingstraject effectief is, gaan leerlingen van alle vaardigheidsniveaus méér vooruit in rekenvaardigheid. De effecten zijn het grootst voor de intensieve groep. Belangrijke voorwaarden zijn dat de subgroepen flexibel zijn en dat het onderwijs wordt aangepast aan de onderwijsbehoeften van iedere subgroep.

Opzet van het onderzoek

De onderzoekers onderzochten wat goede differentiatie in het rekenonderwijs inhoudt en wat de effecten daarvan zijn op de rekenvaardigheid. 31 basisscholen namen gedurende twee schooljaren deel aan een grootschalig onderzoek. Alle leerkrachten (groep 1-8) kregen gefaseerd een nascholingstraject aangeboden. Scholen die het traject al volgden werden vergeleken met scholen die het traject nog niet volgden. Het nascholingstraject werd ontwikkeld in samenwerking met en verzorgd door rekenexperts van lerarenopleidingen en onderwijsadviesdiensten.

Differentiatie vraagt om langdurige investering

De wisselende effecten van het nascholingstraject komen waarschijnlijk door verschillen in de mate waarin leerkrachten in staat zijn om differentiatie toe te passen. Differentiëren is een complexe vaardigheid. Leerkrachten hebben een sterke basis aan kennis en vaardigheden nodig om goed te kunnen differentiëren. Rekenkundige kennis (kennis van rekenmodellen, -strategieën en -procedures), kennis van de rekenmethode, kennis van cruciale momenten in de doorlopende leerlijnen, en kennis van fundamentele en streefniveaus zijn cruciaal. Ook moeten leerkrachten pedagogische kwaliteiten en vaardigheden op het gebied van klassenmanagement hebben. Het ontwikkelen van deze sterke basis vraagt tijd en aandacht bij de zowel initiële scholing als nascholing van leerkrachten.

Over het onderzoek

Dit onderzoek werd gefinancierd door NWO in het kader van het programma ‘Rekenen in het primair onderwijs’ (dossiernummer 411-10-753). Het onderzoek werd uitgevoerd door Emilie Prast, Eva van de Weijer-Bergsma, Evelyn Kroesbergen en Hans van Luit.

Meer informatie

Het projectteam schreef in samenwerking met consortiumleden een boek voor onderwijsprofessionals:

Van de Weijer-Bergsma, E., Van Luit, H., Prast, E.J., Kroesbergen, E., Kaskens, J., Compagnie-Rietberg, C., Cijvat, I., & Logtenberg, H. (2016). Differentiëren in het rekenonderwijs. Hoe doe je dat in de praktijk?Doetinchem: Graviant scientific and educational books.

Tips voor scholen

Nascholing dicht bij de eigen onderwijspraktijk werkt het beste, evenals het samen met collega's ontwerpen van lesactiviteiten. Leraren die er zelf mee aan de slag willen, kunnen het cursusmateriaal van de nascholing en de lesplannen van de deelnemers online vinden: www.fisme.science.uu.nl/mbo/rekenen.

Relevante link(s)
Gerelateerde projecten

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.