Projectendatabase onderwijsonderzoek

Welkom in de projectendatabase onderwijsonderzoek van het NRO. In deze database vindt u alle onderzoeksprojecten van het NRO, aangevuld met onderzoeksprojecten van andere organisaties. Meer informatie over deze database.

Didactische vormgeving van interactieprocessen voor samenwerkend leren

Projectnummer
411-11-632
Titel
De ''black box'' van samenwerkend leren geopend: Een meta-analyse naar de invloed van interactieprocessen op leeropbrengsten van samenwerkend leren
Programma
Programma voor onderwijsonderzoek - Review Studies
Organisatie
NRO
Looptijd
1-1-2012 t/m 30-6-2013
Onderwijssector
basisonderwijs, vo, mbo
Thema
Leren en onderwijzen
Status
Afgerond

Leerlingen goed voorbereiden op samenwerken, zorgen dat ze positief van elkaar afhankelijk zijn en ze gericht ondersteunen met leermiddelen. Dit zijn de succesfactoren voor samenwerkend leren. NWO-onderzoeker Jeroen Janssen (Universiteit Utrecht) deed literatuuronderzoek naar interactieprocessen tussen leerlingen die samen aan een taak werken.

Samenwerkend leren verwijst naar een onderwijssituatie waarbij leerlingen de verantwoordelijkheid delen om in interactie met elkaar taken met een gemeenschappelijk doel of eindproduct uit te voeren. Wat is het effect van dit type leren en hoe kan dat effect worden verklaard? Jeroen Janssen lichtte een groot aantal wetenschappelijke studies door. Hij beperkte zich tot studies over interactieprocessen bij samenwerkend leren in basis- en voortgezet onderwijs.

Voorbereiding, afhankelijkheid en ondersteuning

Samenwerkend leren is effectief als leerlingen er goed op voorbereid worden, door bijvoorbeeld training in sociale vaardigheden. De mate waarin leerlingen van elkaar afhankelijk zijn, speelt ook een grote rol. Janssen: ‘Over het algemeen geldt dat hoe meer afhankelijk leerlingen van elkaar zijn, hoe effectiever het samenwerkend leren verloopt.’ Het bieden van ondersteuning in de vorm van leermiddelen kan positieve effecten hebben. Janssen: ‘Er zijn echter veel verschillende middelen inzetbaar, die zich allemaal weer op verschillende onderdelen van samenwerkend leren richten. Daardoor hebben deze middelen natuurlijk ook verschillende effecten.’

Gemengde groepen?

Groepssamenstelling blijkt verrassend slechts een beperkt effect te hebben op interactieprocessen tussen leerlingen. Janssen: ‘Verrassend, omdat naar aanleiding van eerder onderzoek bijvoorbeeld vaak is geadviseerd om leerlingen va verschillend niveau in een groepje samen te laten werken. Er zijn aanwijzingen dat dit dus een minder grote factor van betekenis is. Wel bleek uit de studies dat groepjes waarin jongens en meisjes door elkaar zitten een groter interactieniveau bereiken dan groepjes met alleen jongens of alleen meisjes.’

Hou ze bij de les

Tot slot zijn er zijn aanwijzingen dat interactieprocessen die gericht zijn op het bespreken van de taak en de inhoud (uitleggen, concepten bespreken, ideeën opperen) tot goede leerresultaten leiden. Ook uitgebreide uitleg geven in plaats van pasklare antwoorden geven en taakgericht gedrag hangen positief samen met leerresultaten. Niet-taakgericht gedrag geeft juist geen goede leerresultaten. Janssen: ‘Belangrijk is dus dat leerkrachten de leerlingen stimuleren om vooral bezig te blijven met de inhoud van de taak die ze op gekregen hebben en dat zij hierbij duidelijke, uitgebreide uitleg geven.’

Achtergrondinformatie

Het onderzoek ‘De “black box’ van samenwerkend leren geopend: Een meta-analyse naar de invloed van interactieprocessen en didactische vormgeving van samenwerkend leren op leeropbrengsten’ is gefinancierd door de Programmaraad voor het Onderwijsonderzoek (PROO), een onderdeel van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO). Het NRO laat regelmatig review studies uitvoeren, zodat er meer inzicht komt in voor de praktijk bruikbare kennis uit recente wetenschappelijke literatuur.​


Projectleider

Naam projectleider
Instelling projectleider
Dr. J.J.H.M. Janssen
Universiteit Utrecht
Relevante link(s)

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.