Signaleren en tegengaan van pesten: het KiVa antipestprogramma

Projectnummer
ODB10025
Titel
Signaleren en tegengaan van pesten: het KiVa antipestprogramma
Programma
Organisatie
Onderwijs Bewijs
Looptijd
1-9-2011 t/m 31-8-2014
Onderwijssector
basisonderwijs
Thema
OnderwijsBewijs
Status
Afgerond

KiVa is een succesvol gebleken antipestprogramma. Op 66 onderzochte basisscholen die meededen aan het programma daalde het aantal slachtoffers van pesten met 63 procent. Ook zagen de leerlingen op deze scholen dat leraren meer aandacht hadden voor het pesten. KiVa is als 'effectief volgens goede aanwijzingen' opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het NJi.

KiVa is een uit Finland afkomstig antipestprogramma dat pesten tegengaat door de cultuur in de hele groep te veranderen en niet alleen naar pesters en slachtoffers te kijken. Pesten wordt in deze methode gezien als een groepsproces. De KiVa-lessen stimuleren leerlingen slachtoffers te steunen. Hoe meer leerlingen dat doen, hoe minder profijt pesters hebben van hun pestgedrag.

De lessen worden gegeven in groep 5 tot en met 8 in het primair onderwijs. Aandacht is er voor onder andere respectvol gedrag tegenover anderen, het functioneren in een groep en pesten herkennen, voorkomen en oplossen.

In het onderzoek deden 66 scholen mee aan KiVa en er was een controlegroep van 33 scholen. Het aantal slachtoffers van pesten daalde op KiVa-scholen na twee jaar met 63 procent. Op de controlescholen nam het aantal slachtoffers af met 50 procent. Vooral indirecte vormen van verbaal en relationeel slachtofferschap verminderden. Daarnaast hadden leraren door KiVa meer aandacht voor pesten, stonden ze er negatiever tegenover en pakten ze pesten beter aan. Ook leerlingen stonden na KiVa negatiever tegenover pesten en vonden goed zijn in vriendschappen belangrijker.

Opmerkelijk is dat het aantal pestslachtoffers op de controlescholen ook flink afnam. De onderzoekers vermoeden dat de controlescholen mogelijk meer aandacht besteedden aan pesten door de toenemende maatschappelijke belangstelling na twee zelfmoorden in 2012 als gevolg van pesten.

KiVa werd  in 2014 al voorlopig goedgekeurd door de commissie antipestprogramma's. In 2015 is KiVa  als 'effectief volgens goede aanwijzingen' opgenomen in de Databank Effectieve Jeugdinterventies van het NJi. Eind 2015 waren er ongeveer 250 scholen in Nederland die KiVA gebruiken.

Publicaties

  • Veenstra, R. (2015). Signaleren en tegengaan van pesten: het KiVa antipestprogramma. Eindrapportage OnderwijsBewijs.

Wetenschappelijke publicaties

  • Oldenburg, B., Van Duijn, M.A.J., Sentse, M., Huitsing, G., Van der Ploeg, R., Salmivalli, C., & Veenstra, R. (2015). Teacher characteristics and peer victimization in elementary schools: A class-level perspective. Journal of Abnormal Child Psychology, 43, 33-44.12
  • Huitsing, G., Snijders, T. A. B., Van Duijn, M. A. J., & Veenstra, R. (2014). Victims, bullies, and their defenders: A longitudinal study of the co-evolution of positive and negative networks. Development and Psychopathology, 26, 645-659.
  • Veenstra, R. (2014). Groepsprocessen bij jongeren: Over pesten en ander probleemgedrag. Kind en adolescent, 35, 86-99 (verkorte weergave van oratie gehouden op 15 oktober 2013).

Vakpublicaties

  • Huitsing, G., Gremmen, M., Oldenburg, B., Van der Ploeg, R., Rambaran, A., & Veenstra, R. (2015). Anti-pestprogramma's voor het voortgezet onderwijs: achtergronden, uitdagingen en een mogelijk effectieve interventie. Remediaal, 1(3), 8-14.
  • Van Niejenhuis, C., Huitsing, G., & Veenstra, R. (2015). Betrek ouders bij het tegengaan van pesten: Handvatten voor een goede samenwerking. HJK, De wereld van het jonge kind, 16-19 (juni nummer).
  • Huitsing, G., Meulen, M. van der, & Veenstra, R. (2015). Pesten als groepsproces. In: M. Vermande, M. van der Meulen, & A. Reijntjes (red.), Pesten op school: Achtergronden en interventies, 2e druk (pp. 83-98). Amsterdam: Boom|Lemma.
  • Huitsing, G., & Veenstra, R. (2015). Het KiVa-antipestprogramma: De cruciale rol van de groep. In: M. Vermande, M. van der Meulen, & A. Reijntjes (red.), Pesten op school: Achtergronden en interventies, 2e druk (pp. 149-155). Amsterdam: Boom|Lemma.
  • Oldenburg, B. (2014). Aantal gepeste leerlingen: leerkracht maakt het verschil. Digitaal magazine LBBO, oktober.
  • Oldenburg, B. & Latuputty, M. (2014). Het signaleren van pesten. Digitaal magazine LBBO, oktober.
  • Veenstra, R., Huitsing, G., Koens, R., Munniksma, F., Oldenburg, B., Van der Ploeg, R., Sentse, M., & Velthausz, F. (2013). Het KiVa antipestprogramma: Signaleren en tegengaan van pesten.
  • Kind en Adolescent Praktijk, 12, 76-84. • Huitsing, G. & Veenstra, R. (2013). Spijt!, een aanrader voor elke leerkracht. Kennislink.nl, 27 juni.
  • Veenstra, R., Huitsing, G., Koens, R., Munniksma, F., Oldenburg, B., Van der Ploeg, R., Sentse, M., & Velthausz, F. (2013). Implementation of KiVa in the Netherlands, EARA Newsletter, May, 6-7.
  • Veenstra, R. & Huitsing, G. (2012). Pesten als groepsproces: Effectieve aanpak van pesten door het KiVa antipestprogramma. Counselling magazine, nummer 4, 3-6.
  • Veenstra, R. & Huitsing, G. (2012). Signaleren van pesten en het belang ervan voor de algemeen kinderarts. Praktische pediatrie, 130-133.
  • Huitsing, G., Meulen, M. van der, & Veenstra, R. (2012). Pesten als groepsproces. Groepen, 7, 20-35.
  • Veenstra, R. & Huitsing, G. (2012). Pesten los je op in de groep. Het KiVa-antipestprogramma. Digitaal magazine LBBO, september.
  • Oldenburg, B. & Ploeg, R. van der (2012). Het KiVa antipestprogramma: samen pesten tegengaan op een speelse manier. Digitaal magazine LBBO, maart.
  • Huitsing, G. & Veenstra, R. (2011). Pesten is nooit gezond; pesten los je op in de groep. Kennislink.nl, 6 december.

Presentaties (selectie)

  • Veenstra, R. (2014, november). 'Groepsprocessen bij pesten.' Zwolle: Ambelt Academie.
  • Huitsing, G. & Van der Zee, T.G. (2014, november). Verantwoorde valorisatie in de Sociologie: SocioQuest en KiVa. Rotterdam: ScienceWorks/Erasmus Universiteit Rotterdam (symposium Verantwoorde Valorisatie in de Alfa- en Gammawetenschappen).
  • Huitsing, G. (2014, oktober). Prosociaal en antisociaal gedrag: Pesten en verdedigen beter begrijpen met netwerkanalyses. Nijmegen: Radboud Universiteit Nijmegen (symposium "Wetenschappelijk onderzoek in de klas").
  • Veenstra, R. (2014, oktober). Group processes among children. About bullying and other problem behavior. Nijmegen: From Developmental Science to Practice, symposium organized in collaboration with NWO and BSI (met Thomas Farmer, Dorothy Espelage, Jennifer Lansford en Toon Cillessen als andere keynote speakers).
  • Veenstra, R. (2014, juni). 'Groepsprocessen bij jongeren: Over pesten en ander probleemgedrag.' Utrecht: Congres internaliserende problemen, peer relaties en interventies (met Robert Coplan en Ernest Hodges als andere keynote speakers).
  • Huitsing, G. (2014, juni). Waarom is pesten zo'n ingewikkeld probleem? Deventer: KOPfestival.

Projectleider

Naam projectleider
Instelling projectleider
Prof. dr. D.R. Veenstra
Rijksuniversiteit Groningen
Relevante link(s)

Deze projectendatabase onderwijsonderzoek is in ontwikkeling en zal stap voor stap worden verbeterd. We horen graag uw reactie. Stuurt u deze alstublieft naar: webbeheer@nro.nl.