Praktijkgericht onderzoek naar onderwijsachterstandenbestrijding in vier werkplaatsen 2019-2022

In vier ‘werkplaatsen onderwijsonderzoek’ verspreid over Nederland gaan basisscholen, hogescholen en universiteiten samenwerken aan de verkleining van onderwijsachterstanden. Bestaande interventies worden onderzocht op hun effectiviteit, en doorontwikkeld of aangescherpt. Elk samenwerkingsverband krijgt hiervoor via het NRO een subsidie van € 600.000. De opgedane kennis wordt gedeeld met alle Nederlandse basisscholen.

Kenmerkend voor een werkplaats onderwijsonderzoek is dat scholen en onderzoeksinstellingen structureel en gelijkwaardig samenwerken. De onderzoeksvragen ontstaan op de werkvloer van de school; onderzoek en schoolontwikkeling gaan gelijk op.

De nu gehonoreerde werkplaatsen zijn actief in de regio’s Groningen, Arnhem/Nijmegen, Utrecht en Amsterdam. De deelnemende schoolbesturen en kennisinstellingen werken in alle vier gevallen al langer met elkaar samen op het gebied van onderwijsachterstandenbestrijding. Ze krijgen deze subsidie om drie jaar lang extra activiteiten te ontwikkelen, implementeren en onderzoeken.

Brede inzet tegen onderwijsachterstanden

De financiering voor deze vier werkplaatsen is afkomstig van het ministerie van OCW en kwam tot stand met medewerking van de PO-Raad. Het is onderdeel van een breder Research & Development-programma, waarmee zij scholen willen ondersteunen bij het maken van onderwijskundige beslissingen op het gebied van onderwijsachterstandenbeleid.

Via het NRO wordt onder meer ook onderzoek verricht naar het onderwijsachterstandenbeleid van gemeenten. In totaal lopen er acht onderzoekslijnen naar onderwijsachterstandenbestrijding.

De vier werkplaatsen onderwijsachterstandenbestrijding

De gehonoreerde werkplaatsen staan hieronder weergegeven, op alfabetische volgorde van de hoofdaanvrager.
.

  • Werkplaats Onderwijskansen Arnhem Nijmegen (WOAN): Van onderwijsachterstanden naar kansengelijkheid
    – Peter Dooijeweerd, Delta Scholengroep met DeBasisFluvius en Conexus,
    samen met Stichting PAS, Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (Pabo; Kenniscentrum Kwaliteit van Leren), Radboud Universiteit (Pedagogische Wetenschappen & Onderwijswetenschappen/BSI en Sociologie/RSCR), en het Expertisecentrum Nederlands.

Deze werkplaats gaat van start met elf basisscholen; na het eerste jaar komen er nog ten minste drie bij. De WOAN richt zich op drie thema’s: 1) bewerkstelligen dat leraren hoge en reële verwachtingen hebben van leerlingen, 2) vergroten van de ouderbetrokkenheid / samenwerking tussen leraren, ouders en leerlingen, en 3) effectieve instructie. De ontwikkeling van taal- en leesvaardigheid vormt bij elk van deze thema’s de focus.
Het beoogde resultaat is dat leraren beter toegerust raken om met ‘doelgroepleerlingen’ en hun ouders om te gaan. De leraren vormen een gelijkwaardige partij in de ontwikkeling van kennis en interventies.
.

  • Werkplaats Onderzoek Onderwijskansen Noord-Nederland
    – Theo Douma, Openbaar Onderwijs Groningen met Vereniging voor Christelijk Onderwijs Groningen (VCOG), Stichting Katholieke Onderwijs Centrale Groningen (KOC) en Scholengroep OPRON (Stichting voor openbaar primair onderwijs),
    samen met de Hanzehogeschool (Pedagogische academie) en Rijksuniversiteit Groningen (GION onderwijs/onderzoek).

In Groningen wordt sinds 2015 het Amerikaanse Success for All (SfA) gebruikt en naar de Nederlandse context omgezet. In SfA worden verschillende aanpakken geïntegreerd – en met positieve resultaten: onder andere samenwerkend leren, professionalisering, ouderbetrokkenheid, en niveaudifferentiatie met regelmatige herplaatsing op basis van continue voortgangscontrole. In deze werkplaats werken drie scholen aan de implementatie, verfijning en onderzoek van het SfA-programma in alle jaargroepen, en dertien scholen aan het implementeren en onderzoeken van één of enkele onderdelen uit SfA.
Over Succes for All-in Nederland: kijk https://www.youtube.com/watch?v=PuZHpwSDpxg.
.

  • Werkplaats Gelijke Onderwijskansen (Amsterdam, Almere en Zaandam) 
    – Arnold Jonk, Stichting Openbaar Primair Onderwijs “Samen tussen Amstel en IJ” (STAIJ) met ASKO, Sirius, ASG en Zaan Primair,
    samen met Hogeschool van Amsterdam (fac. Onderwijs en Opvoeding), Universiteit van Amsterdam (afd. Pedagogische en Onderwijswetenschappen, fac. Maatschappij- en gedragswetenschappen), Kohnstamminstituut en de gemeente Amsterdam (afd. Onderwijs en Leerplicht).

In deze werkplaats is gekozen voor de thema’s 1) Taal, 2) Leerkrachtverwachtingen en 3) Versterken van hulpbronnen. Scholen werken mee aan één of meer thema’s van hun voorkeur. Interventies die (door)ontwikkeld en onderzocht gaan worden, zijn bijvoorbeeld projecten gericht op meertaligheid van kinderen, aanpakken voor effectief rekenonderwijs voor kinderen met een taalachterstand in de instructietaal, activiteiten die tot doel hebben leerkrachten zich meer bewust te laten worden van de verwachtingen die zij hebben van hun leerlingen, en aanpakken waarin wordt aangesloten bij de kennis en vaardigheden die kinderen buiten school opdoen (“Funds of Knowledge”).
.

  • Werkplaats Onderwijsonderzoek Utrecht Gelijke Onderwijskansen (WOU-GO)
    – Jarrick Schaap, PCOU Utrecht (Willibrord) met SPO en KSU,
    samen met de Marnix Academie (Pabo; Lectoraat Leren & innoveren), Hogeschool Utrecht (ITT; Lectoraat Didactiek van het bèta en technologieonderwijs), Universiteit Utrecht, Universiteit voor Humanistiek en Sardes.

Een succesvolle Utrechtse interventie om onderwijsachterstanden te verkleinen is de naschoolse Brede School Academie (BSA). Hierin wordt stevig ingezet op woordenschatontwikkeling, begrijpende leesvaardigheid, academische vaardigheden en het vergroten van kennis van de wereld. Binnen deze werkplaats worden de werkzame elementen van de BSA ingebracht in het reguliere taalonderwijs, op in totaal twaalf scholen. Deze zijn al bezig met versterkt taalonderwijs en gaan dat nu research-informed herontwerpen.