Praktische tips voor differentiatie in de klas

Binnen één klas kunnen de niveaus van leerlingen behoorlijk uiteenlopen. Om met al die verschillen rekening te houden en te zorgen dat alle leerlingen de minimumdoelen behalen, moet de leraar differentiëren. De publicatie Differentiatie in de klas: wat werkt? beschrijft wat effectieve manieren zijn om te differentiëren. Het gaat dan om variatie in instructietijd, groeperingsvormen en leermiddelen.

Instructietijd

Er is veel onderzoek verricht naar differentiatie. Een zeer effectieve manier om te differentiëren is meer tijd uittrekken voor leerlingen die moeite hebben om de minimumdoelen te behalen. Hoe langer de instructietijd, hoe beter de leerlingresultaten. Op het eerste gezicht een open deur, maar in de praktijk toch geen eenvoudige opgave. Mastery Learning, directe instructie en scaffolding zijn doeltreffende werkwijzen, waarbij zowel sterke als zwakkere leerlingen zich voelen aangesproken. Bij Mastery learning toetst de leraar eerst of alle leerlingen de stof goed beheersen, om pas daarna verder te gaan met nieuwe lesstof. Scaffolding betekent dat de leraar ondersteuning biedt op een niveau dat één trapje hoger ligt dan het niveau van de leerling.
Als leerlingen niet over de benodigde voorkennis beschikken om de gezamenlijke instructie te volgen, dan helpt pre-teaching, waarbij leerlingen worden voorbereid op de gezamenlijke instructie. Dat bevordert zowel de motivatie als de prestaties van de leerlingen.

Groeperen

Een belangrijke kwestie bij differentiëren is: hoe stel je groepjes samen? De zwakkere leerlingen zijn het meest gebaat bij werken in heterogene groepjes. Zij kunnen zich optrekken aan de goede leerlingen en die kunnen op hun beurt de zwakkere helpen. Een beperking van heterogeen groeperen is dat het moeilijker is om zwakkere leerlingen meer instructietijd te geven. Afhankelijk van het doel zal de leraar dus steeds wisselende groepjes moeten samenstellen.

Leermiddelen

Afwisseling is sowieso aantrekkelijk voor leerlingen. Dit geldt ook voor het inzetten van soorten leermiddelen. Het gebruik van verschillende leermiddelen afgestemd op het niveau van de leerlingen, is een zinvolle manier van differentiëren.

Niet alle differentiatie is effectief. Voor het inspelen op verschillen in leerstijlen is nauwelijks wetenschappelijke onderbouwing. Ook is er nog veel onzeker over de effecten van differentiatie met behulp van ict. De verwachting dat ict de leerkracht kan vervangen, is in elk geval ongegrond.

Download de infographic (online PDF)
Download de publicatie (online PDF)

Anne Luc van der Vegt, Marleen Kieft en Hilde Bekkers, Differentiatie in de klas: wat werkt? Uitgave van de Kennisrotonde, 2019, www.kennisrotonde.nl

Het onderzoek is gefinancierd door de Programmaraad Praktijkgericht. Onderzoek van het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).