Zorgleerlingen, achterstandsleerlingen en excellente leerlingen kunnen heel goed samen naar school

Zorgleerlingen in de klas hebben geen negatieve effecten op de leerprestaties of de sociaal-emotionele ontwikkeling van de andere kinderen in de klas. En een combinatie van én zorgleerlingen én achterstandsleerlingen én excellente leerlingen, heeft zelfs een licht positief effect op de cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van die klas als geheel. Dat blijkt uit onderzoek door Jaap Roeleveld, Merlijn Karssen en Guuske Ledoux van het Kohnstamm Instituut (UvA).

Voor het eerst is gekeken naar de invloed van de aanwezigheid van verschillende groepen leerlingen tezamen – zorgleerlingen, achterstandsleerlingen en excellente leerlingen – op de leeropbrengsten van alle kinderen in de klas. De algemene veronderstelling is dat zulke ‘ingewikkelde’ heterogene klassen samengaan met lagere cognitieve en sociaal-emotionele leeropbrengsten. Maar daarvan blijkt in werkelijkheid geen sprake te zijn, eerder (in lichte mate) het tegendeel.
Voor de prestaties en overige onderwijsuitkomsten van de leerlingen blijkt de mate van heterogeniteit van de klas er dus niet of nauwelijks toe te doen. Hoewel het voor leidsters en leerkrachten een hele uitdaging kan zijn om in een heterogene klas aan alle leerlingen een passend onderwijsaanbod te geven, slagen zij daar blijkbaar toch heel goed in.

Vooral positieve effecten op klasgenoten

De onderzoekers gebruikten gegevens uit het grootschalige COOL5-18 cohortonderzoek van ruim 12 duizend leerlingen in de groepen 5 en 8 van het basisonderwijs. Ze keken naar leerprestaties (toetsscores voor rekenen/wiskunde en voor begrijpend lezen), en op sociaal-emotioneel vlak naar cognitief zelfvertrouwen en taakmotivatie (de wil om te leren). Zoals eerder onderzoek al aantoonde, zagen ze ook nu dat de aanwezigheid van kinderen met leer- of gedragsproblemen (‘zorgleerlingen’) niet leidt tot slechter functioneren van hun klasgenoten. En voor zover er al significante effecten worden gevonden, zijn deze erg klein. Op enkele punten werden juist positieve – maar opnieuw kleine – relaties gevonden tussen heterogeniteit en onderwijsuitkomsten.

Beleidsgericht onderwijsonderzoek bij het NRO 

Dit onderzoek werd gefinancierd door het NRO binnen het beleidsgericht onderwijsonderzoek. Het NRO werkt aan verbetering en vernieuwing van het onderwijs. Dat doet het door onderwijsonderzoek te coördineren en te financieren, en door de verbinding tussen praktijk en onderzoek te verbeteren.
Vergeleken met andere landen heeft Nederland heel diverse klassen in het basisonderwijs, van heel homogeen tot zeer heterogeen. De overheid voert onder meer beleid gericht op (taal)achterstanden, en per augustus 2014 werd de Wet ‘Passend Onderwijs’ van kracht gericht op zorgleerlingen. De vraag is gerechtvaardigd wat dergelijke maatregelen opleveren. Daarom heeft het NRO onder andere de beleidsgerichte onderzoekslijn ‘Onderwijsachterstanden’.

Meer informatie