Succesfactoren voor samenwerking in onderzoek en schoolontwikkeling (po, vo, mbo met hbo en wo)

Welke succesfactoren zijn er voor onderzoekssamenwerking van PO-, VO- en MBO-scholen met instellingen voor hoger onderwijs? Onderzoekers van de Universiteit Utrecht (Onderwijsadvies & Training) keken naar bestaande samenwerkingsverbanden, op zoek naar gemeenschappelijke elementen. Zij vonden vier succesfactoren.

Eerder voerden de onderzoekers al een literatuurstudie uit en werkten zij een model (zie hiernaast) voor succesvolle samenwerking uit. Hun onderzoek loopt mee met een pilot met Werkplaatsen Onderwijsonderzoek in het primair en voortgezet onderwijs.

De succesfactoren die zij nu hebben geïdentificeerd zijn de volgende vier:
1. combinatie van een gemeenschappelijk doel met een eigen belang;
2. communityvorming;
3. draagvlak en een lerende cultuur;
4. tijd.

Gedeeld doel én eigenbelang

De participanten in de bestaande werkplaatsen hebben zowel een gemeenschappelijk doel als een belang voor de eigen school/ instelling. Het gemeenschappelijk doel is om door zorgvuldig praktijkgericht onderzoek tot kwaliteitsverbetering van het onderwijs te komen in de deelnemende PO-, VO- of MBO-scholen.

Het belang voor de school zit in het inbrengen van een relevante vraag uit de praktijk. Praktijkgericht onderzoek leidt eerder tot
schoolontwikkeling als de onderzoeksvraag uit de praktijk komt en als leraren een groot aandeel hebben in het onderzoek, zo bleek al uit de literatuurstudie.

Voor de hogeschool of universiteit kan het belang meerledig zijn. Bijvoorbeeld bijdragen aan de wetenschappelijke kennisbasis (lectoraten en universiteiten). Of het aanleren van onderzoeksvaardigheden bij toekomstige leraren (PABO’s en lerarenopleidingen). Onderzoekers van de universiteiten krijgen door het nauwe contact met de scholen meer inzicht in de onderwijspraktijk.

Een spanningsveld is er tussen enerzijds de hoge eisen voor wetenschappelijke publicatie (en de tijdsinvestering die hiermee gepaard gaat) en anderzijds het creëren van eigenaarschap over het onderzoek bij de betrokken leraren.

Communityvorming

Regelmatig bij elkaar komen is essentieel om onderling vertrouwen op te bouwen. Het helpt ook als je elkaars taal spreekt. De onderzoekers zagen echte ‘boundary crossers’: medewerkers die behoren tot de community van de school, en die tegelijkertijd ook behoren tot de community van een universiteit of hogeschool.

Draagvlak en een lerende cultuur

Om tot schoolontwikkeling te komen, moeten de resultaten verder reiken dan alleen tot de betrokken leraar-onderzoekers op de scholen. Ook andere leraren moeten bereid zijn om nieuwe inzichten daadwerkelijk te implementeren in hun eigen onderwijs. Het delen van de onderzoeksresultaten op school is dan belangrijk (alsook het vertalen ervan naar praktijkinterventies). Maar ook een directie die dit inhoudelijk onderstreept en die dit faciliteert is onmisbaar.
Starten met een enthousiaste groep die zichzelf zichtbaar maakt door de successen te delen, kan helpen. Ook het aansluiten bij een vraagstuk dat in de praktijk door veel leraren als urgent wordt ervaren, zal tot meer draagvlak en enthousiasme leiden.

Duurzaamheid /tijd

Succesvolle samenwerking vergt een lange adem. Het kost tijd om elkaar te leren kennen en een echte community te vormen. En het kost tijd om samen tot een werkwijze te komen waarbij ieders belang wordt meegenomen en een gemeenschappelijk doel wordt bereikt. De onderzoekers adviseren dat de samenwerkingspartners, wanneer een subsidie eindigt, met elkaar nagaan wat de samenwerking kost en oplevert, zowel in gemeenschappelijkheid als voor iedere partner afzonderlijk. En dat zij samen bekijken of en hoe de kosten gedekt kunnen worden.

Onderzochte samenwerkingsverbanden

Als praktijkvoorbeeld dienden de volgende samenwerkingsverbanden:

  • primair onderwijs: Academische Werkplaats Onderwijsinnovatie (Open Universiteit, Iselinge Hogeschool en veertien opleidingsscholen van het Partnerschap Opleiden in School)
  • primair onderwijs: TALENTontwikkeling (Radboud Universiteit, Universiteit Twente, basisschool Het Talent)
  • primair onderwijs: Brokers (Universiteit Utrecht, basisscholen De Verwondering, Dr. Bosschool en OBS Oog in Al)
  • primair en voortgezet onderwijs: Academische Opleidingsscholen (verschillende in Nederland)
  • middelbaar beroepsonderwijs: Research Practice Partnership Tools voor Teamleren (Aeres Hogeschool Wageningen, Aeres MBO, Scalda College, MBO Rijnland, ROC West-Brabant, Nova College)
  • middelbaar beroepsonderwijs: Leer- en Innovatienetwerk (Hogeschool InHolland, Nova College, Zonnehuisgroep Amstelland)

De samenwerkingsverbanden hebben alle ook eigen leerpunten gehad en tips die daaruit voortvloeien. Denk aan tips als ‘benadruk de overeenkomsten, niet de verschillen’ en ‘maak een actieplan waarin je vaststelt wie wat doet en wanneer’.
» download de brochure met beschrijving van alle praktijkvoorbeelden, inclusief succesfactoren en tips (online pdf)

Meer informatie