Tussentijdse resultaten januari 2020 evaluatie doelmatige leerwegen en herziening kwalificatiestructuren mbo

De evaluatie doelmatige leerwegen en herziening kwalificatiestructuren heeft nieuwe resultaten opgeleverd. Zo is een aanvullend onderzoek binnen de evaluatie uitgevoerd naar het loslaten van de koppeling tussen keuzedelen en kwalificaties, met een beleidswijziging tot gevolg. Daarnaast is een beginmeting naar cross-over kwalificaties gepubliceerd, evenals een tussenbalans van de evaluatie.

Loslaten koppeling keuzedelen en kwalificaties mbo

Zowel de mbo-scholen en de private opleidingsaanbieders als het bedrijfsleven zien in grote meerderheid vooral voordelen van het loslaten van de verplichte koppeling tussen keuzedelen en kwalificaties. Dit blijkt uit een kleinschalig onderzoek uitgevoerd in het najaar van 2019 door KBA Nijmegen, aanvullend op het lopende evaluatieonderzoek naar de inwerkingtreding van de wet ‘Doelmatige Leerwegen’ en de herziening van de kwalificatiestructuur, gefinancierd door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO).

Als de belangrijkste voordelen van het loslaten van de koppeling worden gezien: meer keuzevrijheid voor de student, minder bureaucratie / meer vertrouwen in expertise van aanbieders, meer vrijheid in aanbod en meer flexibiliteit in de afstemming van mbo-opleidingen op specifieke arbeidsmarktvragen en ontwikkelingen in de regio. Geanticipeerde nadelen van het loslaten van de verplichte koppeling zijn toename van de administratieve lasten voor de scholen (check op overlap met kwalificatie), toename van aanbod en keuzes van studenten met mogelijk minder relevantie voor de arbeidsmarkt en zorg over organiseerbaarheid en logistiek rondom keuzedelen.

Het loslaten van de koppeling kan leiden tot minder administratieve lasten voor mbo-scholen, onder meer doordat geen koppelverzoeken meer nodig zijn. De administratieve lasten zouden echter ook juist kunnen stijgen, omdat scholen zelf – bij verzoeken van studenten om een keuzedeel te volgen buiten het aanbod van de opleiding – de check op overlap met de kwalificatie moeten uitvoeren. De overlapchecker van SBB kan de lasten voor scholen beperken.  Wat betreft de afstemming van het keuzedelenaanbod met de regio betekent het loslaten van de verplichte koppeling dat er sneller en eenvoudiger ingespeeld kan worden op vragen vanuit het bedrijfsleven. Het gaat hier met name om vereenvoudiging van de procedures om nieuwe keuzedelen te ontwikkelen.

Inmiddels heeft de Minister een veranderaanpak keuzedelen opgesteld en besloten de verplichte koppeling tussen keuzedelen en kwalificaties te schrappen.

Cross-over kwalificaties

In het kader van het onderzoeksprogramma Evaluatie van twee beleidsinterventies in het MBO: inwerkingtreding wet ‘Doelmatige Leerwegen’ en herziening kwalificatiestructuur is tevens de eerste rapportage van het aanvullende onderzoek Evaluatie experiment ‘cross-over kwalificaties’ opgeleverd.

Het experiment cross-over kwalificaties heeft als doel om mbo-instellingen samen met bedrijven de mogelijkheid te geven om snel te kunnen inspelen op opkomende, cross-sectorale beroepen. Daartoe kunnen zij een cross-over kwalificatie ontwikkelen die bestaat uit delen van bestaande kwalificaties uit twee of meer opleidingsdomeinen. Het experiment wordt tot en met 2025 gemonitord en geëvalueerd. De beginmeting 2019 laat zien dat de belangstelling van mbo-scholen voor deelname aan het experiment groot is en sterk groeiende. De eerste drie aanvraagrondes bij elkaar leveren meer dan 50 toegekende combinaties mbo-instelling/cross-over kwalificatie op.

De grote belangstelling voor cross-over kwalificaties heeft vooral te maken met de vraag op de arbeidsmarkt, met de opkomst van cross-sectorale beroepen. De arbeidsmarktrelevantie van cross-over kwalificaties is sterk, dat blijkt onder andere uit de nauwe betrokkenheid van bedrijven bij de ideevorming, ontwikkeling en uitvoering van de kwalificaties. In de meeste gevallen zijn bovendien meerdere bedrijven betrokken. Daarnaast zijn enkele waarborgen in de aanvraagprocedure ingebakken, zoals dat vooraf vereist is om de arbeidsmarktrelevantie te beschrijven en om een samenwerkingsovereenkomst met bedrijven te sluiten.

De populariteit van cross-over kwalificaties onder mbo-scholen komt ook doordat de aanvraagprocedure en het proces tot beoordeling voor cross-over kwalificaties sneller verloopt dan bij een reguliere kwalificatie. De aanvraagprocedure en het beoordelingsproces worden – zeker na het oplossen van enkele aanloopproblemen in het eerste jaar – grosso modo positief beoordeeld.

Mbo-scholen zijn blij met de mogelijkheid om cross-over kwalificaties te kunnen ontwikkelen, en voelen zich hiermee extra flexibel en responsief ten aanzien van ontwikkelingen op de arbeidsmarkt. De keerzijde is dat met de komst van dit experiment en met andere experimenten in het mbo, zoals ‘ruimte voor de regio’ en ‘gecombineerde leerweg bol-bbl’, en met keuzedelen er steeds meer een lappendeken ontstaat, waarbij sommige (delen van) kwalificaties op regionaal niveau bedacht en ingekleurd worden, terwijl (de meeste) andere kwalificaties landelijk worden ingekleurd in de SBB. Het is een uitdaging voor de komende jaren om deze lappendeken te verenigen in een duidelijke en transparante kwalificatiestructuur.

Tussenbalans

Na drie metingen van het onderzoeksprogramma Evaluatie van twee beleidsinterventies in het MBO: inwerkingtreding wet ‘Doelmatige Leerwegen’ en herziening kwalificatiestructuur, gefinancierd door het Nationaal Regieorgaan Onderwijsonderzoek (NRO) is tevens een tussenbalans opgemaakt van de effecten van de beleidsmaatregelen. In een eerder nieuwsbericht is reeds aandacht besteed aan de tussenstand van het onderzoeksprogramma.