Veertien NRO-subsidies voor kortlopend praktijkgericht onderzoek

Onderzoek dat een praktische, wetenschappelijk gefundeerde oplossing biedt voor een vraagstuk uit het onderwijs. Daarvoor verleent het NRO subsidie aan 14 consortia van experts uit onderwijs en wetenschap, die zich hier in schooljaar 2016-2017 over buigen.

Deze derde NRO-subsidieronde voor kortlopend praktijkgericht onderwijsonderzoek stond nadrukkelijk ook open voor netwerken van leraren, die naar eigen keuze (een) onderzoeker(s) of andere experts konden toevoegen aan hun consortium. De voorstellen mochten overal over gaan, als het gekozen vraagstuk maar bijdraagt aan de verbetering en vernieuwing van het onderwijs.
Elk consortium krijgt maximaal 100.000 euro subsidie van het NRO. Bekijk in een animatie welke processtappen vooraf gingen aan deze subsidietoekenning.

In 2016 heeft het NRO geen ronde voor kortlopend praktijkgericht onderwijsonderzoek.

De projecten in helikopterview

Een dwarsdoorsnede van de 14 onderzoeksprojecten levert het volgende op:

  • 5 projecten worden uitgevoerd in het basisonderwijs, 1 in het speciaal basisonderwijs, en 8 in het voortgezet onderwijs;
  • Deze honoreringen weerspiegelen grotendeels de verhoudingen in aanvragen (in totaal 90): 82% daarvan was gericht op het primair en/of voortgezet onderwijs, 14% (ook) op het middelbaar beroepsonderwijs en 4% op het speciaal (basis)onderwijs;
  • De onderwerpen variëren van vakdidactische interventies en passend onderwijs aan nieuwkomers, tot burgerschapscompenties en diep leren;
  • De onderzoeksmethodes variëren van multiple-case studie en quasi-experimenteel onderzoek, tot ontwerponderzoek en mixed-methods design;

U vindt hieronder de gehonoreerde projecten, gerangschikt in alfabetische volgorde op achternaam van de hoofdaanvrager. We presenteren eerst de projecten van de netwerken van leraren, daaronder de projecten van de reguliere consortia.

Projecten van netwerken van leraren

• PlatooLab (po)

In dit project ontwikkelen leerkrachten design-based learning-leeractiviteiten gericht op concrete leerdoelen. Design-based learning biedt de mogelijkheid tot ontwikkelen van 21ste-eeuwse vaardigheden, werken aan authentieke leeropdrachten en sturing vanuit interesse van de individuele leerling. De deelnemende leerkrachten worden ondersteund met een web-based tool gericht op reflectie en iteratie: leraren worden uitgedaagd om ontwikkelde leeractiviteiten kritisch te evalueren en te verbeteren waar nodig.

Dr. ir. M.M. Bekker (TUE) met OBS De Bron, OBS De Ruimte, OBS De Regenboog, Stichting Platoo, EDUventure, dr. R. Taconis (TUE).

• Toetsen van denkvaardigheden en conceptuele kennis bij maatschappijwetenschappen (vo)

In 2017 wordt een nieuw examenprogramma voor maatschappijwetenschappen ingevoerd dat onder meer een beroep doet op hogere denkvaardigheden. In dit project ontwikkelt een netwerk van pilotdocenten maatschappijwetenschappen hierbij aansluitend een cognitief model, en toetstaken en beoordelingsinstrumenten met de bijbehorende ontwerpregels. Deze kunnen benut worden door docenten die met het nieuwe examenprogramma gaan werken.

Prof. dr. C.A.M. van Boxtel (UvA) met Stedelijk Dalton Lyceum (TTO), Stedelijk Dalton Lyceum (Locatie Kapteynweg), Johannes Fontanus College, Eemsdeltacollege, Ichthus Lyceum, Stedelijk Gymnasium Nijmegen, Martinuscollege, CSG Reggesteyn, Stanislascollege Westplantsoen, A. Hemker (UvA), T. Klijnstra (UvA), drs. G.J.F. Ruijs (UvA).

• De feiten voorbij. Analyse van causaal redeneren van havo-leerlingen als basis voor lessen op maat (vo)

Historische redeneervaardigheden vormen een centraal onderdeel in het havo-examenprogramma geschiedenis. Dit project richt zich op het vergroten van (de kennis van) de benodigde hogere-orde doceervaardigheden bij de betrokken geschiedenisdocenten en vakdidactici (vakdidactisch netwerk ‘Leren Historisch Redeneren’ van de Interfacultaire Lerarenopleidingen, UvA). Ook worden een doorlopende leerlijn, rubrics met voorbeeldantwoorden van leerlingen en voorbeeldlessen ontwikkeld.

Dr. J.P. van Drie (UvA) met Hermann Wesselink College, Montessori Lyceum Amsterdam, Haarlemmermeer Lyceum, Coornhert Lyceum, drs. G.I. Stoel (UvA).

• Ontwikkeling van het historisch denken bij leerlingen (po)

Hoe kunnen leerkrachten het historisch redeneren en denken van leerlingen bevorderen op een onderzoekende manier, en zo het vak geschiedenis voor leerlingen relevanter en betekenisvoller maken? In dit project werken leerkrachten van vijf scholen uit de groepen 5 t/m (het zogenaamde ‘MiBonetwerk’) samen aan dit vraagstuk. Zij zullen hun eerder ontwikkelde toolkit, met materialen voor het ontwerpen van lesplannen, doorontwikkelen in een ontwerponderzoek.

Mw. I. Haarsma (ABBS de Zuiderzee) met Openbare Basisschool Oeboentoe, OBS De Julianaschool, OBS De Klim, Oecumenische Basisschool de Odyssee, De Activiteit, prof. dr. H.J.M. van Oers (VU).

• Leren reflecteren op binnen- en buitenschoolse burgerschapservaringen (po)

Dit project levert kennis en praktische handvatten op voor leerkrachten in groep 7 en 8, om hun leerlingen te laten reflecteren op hun binnen- en buitenschoolse ervaringen op het gebied van burgerschap. De betrokken leerkrachten ontwikkelen hiervoor samen met onderzoekers de nodige reflectiestrategieën. Vervolgens wordt in een quasi-experimentele studie gekeken wat bij de leerlingen het effect is op de kwaliteit van hun reflectie en op hun burgerschapscompetenties.

Dr. J.A. Schuitema (UvA) met OBS De Kei, ASKO Scholen, OBS De Brug, OBS De Tweewegen, OBS Op Avontuur, Stichting Surplus, ASKO Scholen, dr. A.A.J. van Goethem (UvA), C. van der Linden (CED-Groep).

• Ontwerpprincipes voor kennisclips op basis van vakdidactiek (vo)

Welke functie kan educatieve video spelen in het onderwijs? In dit project wordt deze vraag benaderd vanuit didactisch én filmtheoretisch perspectief. Met behulp van videomateriaaal dat de betrokken docenten al inzetten, worden de inhoud en structuur van het informatieaanbod onder de loep genomen. Aanvullend worden principes voor een functioneel ontwerp ontwikkeld, zodat video gerichter kan worden ingezet om het leerproces te verbeteren.

Drs. W. Wijnker (UU) met Christelijk Gymnasium Utrecht, Montessori Lyceum Herman Jordan, Goois Lyceum, Lyceum Oudehoven, Het Baarnsch Lyceum, Christelijk Lyceum Zeist, P.J. Duifhuis (Hogeschool Utrecht),  R.F.G. Meulenbroeks (UU), R.D.J. Vonk (UU).

Projecten van reguliere consortia

• Passend onderwijs voor nieuwkomers in het voortgezet onderwijs (vo)

Kan een verlengde intake bijdragen aan een betere plaatsing van leerlingen uit Internationale Schakelklassen (ISK)? Waarbij die intake rekening houdt met zowel het niveau op verschillende (deel)vaardigheden, als met de instructiegevoeligheid van het kind? Met de huidige toetsen wordt alleen in kaart gebracht of een leerling beschikt over enkele basisvoorwaarden voor (taal)leren, maar het vermoeden is dat leerlingen niet altijd in het juiste onderwijstraject worden geplaatst. De uitkomsten van dit onderzoek moeten helpen de leerling beter te plaatsen, met handvatten voor de docent over de instructiebehoeften van de leerling.

Drs. E.M. Alons (UvA) met dr. S. Andringa (UvA), NT2 Mundium College, Wolfert College, H.N. Werkman College, Montessori College Oost, Lowan, Schakelcollege Tilburg, drs. ing. M. Elderenbosch (UvA).

• Effectief leesstrategie-onderwijs voor en door docenten Nederlands (vo)

Voor het vwo is recent een positief effect aangetoond van observerend leren op lees- en schrijfprestaties. Daarbij leren leerlingen door te kijken naar en te reflecteren op de taakuitvoering van anderen, bijvoorbeeld de docent of een medeleerling. Deze didactiek lijkt zeer kansrijk voor leesstrategie-onderwijs en wordt in dit project voor het vmbo onderzocht. Docenten worden door onderzoekers geschoold om observerend leren in de praktijk te brengen, en zij zullen weer nieuwe docenten leren volgens deze aanpak te werken. Van beide trainingscondities wordt gekeken wat de effecten zijn op docentaanpak en op de leesvaardigheidsprestaties van onderbouwleerlingen.

Dr. J. Evers-Vermeul (UU) met prof. dr. H.H. van den Bergh (UU), RSG N.O.-Veluwe, X11 School voor grafimedia, Hubertus & Berkhoff De Culinaire Vakschool, Via Nova College, Montessori College Oost, Wolfert PRO, Rotterdams Vakcollege de Hef (BOOR), dr. J. van der Hoeven (CED-Groep).

• Onderzoekend leren over constructies: het effect van een interventie op leerling- en leerkrachtniveau op de redeneervaardigheid van leerlingen (po)

Twee aspecten zijn cruciaal bij een constructieve en autonome leeromgeving voor wetenschap en technologie (W&T), namelijk 1) een korte domein-overstijgende instructie aan leerlingen, en 2) een taalgerichte aanpak door leerkrachten. Maar er is nog geen geschikt instructiemateriaal dat hiervoor de handvatten biedt aan leerlingen en leerkrachten. Dit project komt hieraan tegemoet. Er wordt een korte interventie ontwikkeld om de metavaardigheden van leerlingen (groep 6) te versterken. Ook wordt een wetenschappelijk gefundeerde W&T-lessenserie ontwikkeld gericht op onderzoekend leren en redeneren van leerlingen.

Dr. M.A.R. Gijsel (Saxion Hogescholen) met dr. E. van de Sande (RU), drs. M. Vrielink (Stichting Quo Vadis).

• Taak op Maat: vakspecifiek leren (vo)

Als je de leerlingen zich verschillend laat voorbereiden op de klassikale les, hoe kun je dit dan als docent in je les toch weer verbinden aan specifieke (verplichte) vakinhoud en de eindtermen? Deze vraag speelt op de havo/vwo-afdeling van de RK SGM Metameer, dat zich met het innovatietraject ‘Taak op Maat’ richt op meer differentiatie op het gebied van algemene studievaardigheden. Op basis van bestaand onderzoek zullen de vakdocenten van het tweetalig brugklasteam lessen ontwikkelen, implementeren en onderzoeken.

Dr. H.G.F. Havekes (RU) met RK SGM Metameer havo/vwo (tweetalig onderwijs), dr. J.G.M. Imants (RU), L. Jager MSc (RU).

• Het bevorderen van diep leren in het voortgezet onderwijs (vo)

In dit project wordt gezocht naar de werkzame bestanddelen van onderwijsleersituaties die ‘diep leren’ bij leerlingen bevorderen. Diep leren is gericht op begrijpen. Het ondersteunt de ontwikkeling van 21ste-eeuwse vaardigheden, zoals kritisch denken, creativiteit, complexe problemen oplossen, samenwerken en digitale geletterdheid. Op de deelnemende scholen van de AOS Zuidoost Brabant wordt een multiple-case studie uitgevoerd, waarbij twaalf onderwijsleersituaties worden onderzocht.

Dr. M. Koopman (TUE) met prof. dr. D. Beijaard (TUE), Instelling Voortgezet Onderwijs Deurne, Scholengroep Het Plein, Scholengemeenschap Were Di, Sondervick College, Van Maerlantlyceum Eindhoven, Varendonck college, Z.D.Q.P. Kock (Fontys Hogeschool Lerarenopleiding Tilburg).

• IVOVO: Interactievaardigheden Voor Ouders in het Voortgezet Onderwijs. Praktijkgericht onderzoek naar effecten van een methodiek ouderbetrokkenheid (vo)

In dit project wordt een methodiek voor ouderbetrokkenheid in praktijk gebracht en geëvalueerd. Doel is de kwaliteit van het educatieve thuismilieu te verhogen, om zodoende de kloof tussen school en thuis te overbruggen en daarmee leerachterstanden en schooluitval te voorkomen. De methodiek bestaat uit een combinatie van drie elementen: een methodiek voor taalontwikkeling en ouderbetrokkenheid, een training interactievaardigheden en een interventie op het gebied van huiswerkopdrachten.

Prof. dr. F. Kuiken (UvA) met Comenius Lyceum Amsterdam, Caland Lyceum, Hervormd Lyceum West, drs. A. Nuwenhoud (iTTA, UvA).

• TOS in Beeld: Handvatten voor ondersteuning bij taalontwikkelingsstoornissen in het regulier en speciaal basisonderwijs (po + sbo)

Leerkrachten vinden het vaak lastig om voor kinderen met taalontwikkelingsstoornissen (TOS) de ondersteuningsbehoefte te bepalen, en in didactiek te zorgen voor passend onderwijs. Dit project is daarom gericht op de professionalisering van schoolteams in het Cluster 2-onderwijs en onderzoekt de effecten daarvan. Ook wordt een leidraad ontwikkeld voor kennisdeling en borging van de expertise rondom TOS in de teams.

Dr. J.M.G.M. Stoep (Expertisecentrum Nederlands) met De Horizon, R.K. Basisschool Schuttevaer, Basisschool Antonius, RK basisschool Het Kompas, SBO De Wissel, Onderwijs Dat Past, PCBS Maranatha, Basisschool de Krabbenkooi, PCB De Meent, Koningin Julianaschool SBO, dr. D. Hermans (Stichting Koninklijke Kentalis / Kentalis Academie), prof. dr. H. Knoors (RU), dr. M. Kouwenberg & dr. R. Zwitserlood (Koninklijke Auris Groep).

• Mindmappen in de kleuterklas. Het effect van mindmappen tijdens lees- en spreekactiviteiten op de luister- en spreekvaardigheid van jonge kinderen (po)

In dit project leren leerkrachten om bij leesactiviteiten samen met kinderen (4-7 jaar) mindmaps te construeren bij het verhaal, en deze mindmaps daarnaast ook in te zetten als tool bij de verteltafel. Onderzocht wordt wat de effecten zijn van deze mindmapdidactiek op de luister- en spreekvaardigheid en woordenschat van leerlingen. Met dit onderzoek beogen wij een bijdrage te leveren aan het onderzoek naar effectieve didactieken voor het taalonderwijs, alsmede de verbetering en vernieuwing van het taalonderwijs en de verdere professionalisering van leerkrachten.

M. van der Veen MSc (VU) met OBS De Kleine Reus, Daltonschool De Rank, Don Boscoschool, CBS de Vaart, De Josefschool, De Sprankel, OBS De Eglantier Tanthof, Openbare Daltonschool ’t Palet, OBS De Walsprong, CBS De Regenboog, OBS Vensterschool, drs. V. Felder (Stichting Comperio), dr. C.J. van Kruistum (VU), H. van Til (Stichting Taalvorming).